Tóti

Gamalt hagfræðipróf tók sig upp

...hjá mér og ég er búinn að dunda mér við að lesa hagfræðibækur undanfarið, mér til skemmtunar og fróðleiks.

Ég er kominn á þá skoðun að ástandið sé miklu miklu erfiðara að eiga við en fólk virðist hafa gert sér grein fyrir, þar sem breytingarnar sem þurfa að eiga sér stað í þjóðfélaginu eru viðameiri en nokkurn órar fyrir.

Það sem verra er, er að það er ekki hægt að stýra þessum breytingum, heldur þurfa þær að fá að finna sér sinn farveg sjálfar. Við þurfum, m.ö.o. að beita líkum leiðum og Thatcher og Reagan gerðu á sínum tíma, lesa Adam Smith aftur (og ekki gleyma varnaðarorðunum) og ganga í gegn um erfiðasta tíma Íslandssögunnar efnahagslega.

Þessa dagana eru margir að reikna leiðina út úr vandanum, þó nokkuð margir vina minna af nördaættum eru önnum kafnir við að greina vandann og koma með hagnýtar tillögur um það hvernig best sé að vinna á honum. Þeir falla þó flestir í þá gryfju að telja að lausnin sé fólgin í lógík, að hægt sé að leggja mat á tillögur með því að renna í gegn um þær og sjá hvort lógíkin haldi. Þeir verst höldnu eru búnir að komast að þeirri niðurstöðu að allir gjaldmiðlar séu byggðir á sandi, eða einhverju þaðan af gljúpara efni, og hljóti að hrynja einhvern tímann í fyrirsjáanlegri framtíð - og þess vegna eigum við ekki að taka upp neinn þeirra.

Þeir gleyma flestir að taka tillit til þess sem markaðsfræðiprófessorinn minn kallaði "That touchy-feely stuff", sem er grunnur þeirrar greinar hagfræðinnar sem kallast atferlishagfræði (e. Behavioural Economics). Meira um hana hér.

Atferlishagfræði fer nálægt því að nota grunngildi markaðsfræði og sálfræði við mat á hagfræðilegum atriðum. Perception is Reality, eins og markaðsfræðiprófessorinn minn sagði aftur og aftur og aftur. Og svo vitnað sé í Botnleðju: Fólk er fífl. Fífl að því leyti að fólk tekur sjaldnast rational ákvarðanir heldur er leiksoppar hjarðhegðunar, hóphugsunar og tilfinninga, sem erfitt er að vega og meta.

Vandinn sem blasir við okkur kristallast í hjarðhegðun markaðarins og þeirri sýn heimsins að við séum gjaldþrota þjófóttir aumingjar. Að vinna traust að nýju á íslensku efnahagslífi verður þrautin þyngri - og þar skipta staðreyndir litlu máli í náinni framtíð.

Við verðum að sýna fram á það að hér sé efnahagskerfi og regluverk sem fólk skilur og getur samsvarað öðrum mörkuðum sem það þekkir. Og mælieiningin (les gjaldmiðillinn) sé skiljanleg og hagi sér í samræmi við væntingar.

Við verðum að sýna ótrúlegan aga í beytingu niðurskurðarhnífsins og taka mjög kaldar ákvarðanir um ráðstöfun almannafjár - sem stjórnmálamennirnir okkar hafa ekki sýnt mikla hæfileika í undanfarnar aldir. Það að taka ríkisútgjöld niður um þann helming sem þarf á eftir að vera sársaukafull aðgerð sem kyndir undir óróa í þjóðfélaginu.

Stjórnmálamennirnir okkar tóku sér 60 ár að vinda ofan af höftum sem sett voru á í kreppunni miklu - vegna séríslenskra aðstæðna, sérhagsmuna og kjördæmapots.

Við bjuggum við gjaldeyrishöft, kreditkort voru bönnuð, frjálst útvarp var ekki leyft fyrr en 1986, bjórinn 1989, afi minn var sektaður árlega fyrir að selja mjólk þangað til 1978 þegar það var leyft að selja mjólk utan mjólkurbúða, samkeppni á fjarskiptamarkaði var ekki komið á fyrr en EES skikkaði okkur til þess og svo mætti lengi telja.

Ég held að við höfum nóg með að kljást við heimaalningana þótt við þurfum ekki að sannfæra heiminn í leiðinni um að við séum búin að finna upp post-krepponomics sem virki og við ætlum að halda okkur staðfastlega við, þannig að hægt sé að reikna með því að þau lögmál sem gildi nú verði í gildi eftir 10 ár, eða 20, og ef þau eru ekki eins, þá hafi þau amk. breyst í takt við það sem gengur og gerist annars staðar.

Ég myndi ekki treysta okkar mönnum til þess - og sé ekki hvernig hægt er að koma þeirri perception á annars staðar.

Þess vegna tel ég nauðsynlegt að leita allra leiða til að koma hluta af þessari ímyndarsmíð af okkur með því að taka upp nánara samstarf við stærri einingu - og sé ekki neina aðra einngu en ESB. Ef við höldum fullum yfirráðum yfir staðbundnum fiskistofnum að sjálfsögðu.

Skráð af Tóti
Mon, 4 May 2009 09:57 Kreppufjas

Athugasemdir

Þú verður að skrá þig inn til að skilja eftir skilaboð

Click here to comment without signing in

Name:

Website:

Comment:

Enter the code: